پس از پیروزی انقلاب اسلامی ژئومورفولوژی نیز همانند سایر گرایش‌های جغرافیا از رشته‌ی مادر متولد شده و وارد دوره‌ی جدید و پرتحرکی می‌شود. ورود چهره‌های جدید به عرصه ژئومورفولوژی و فارغ‌التحصیلی دانشجویان دوره‌های دکتری دانشگاه‌های داخل در رشته جغرافیای طبیعی و سپس شاخه ژئومورفولوژی، استفاده گسترده از سیستم اطلاعات جغرافیایی و تکنیک‌های سنجش از دور و... به این روند کمک می‌کند. تا پیش از تفکیک شاخه ژئومورفولوژی از جغرافیای طبیعی، دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری، به دلخواه پایان‌نامه‌ی خود را در یکی از موضوعات اقلیم شناسی یا ژئومورفولوژی می‌گذراندند. پس از تفکیک این گرایش‌ها، رشته ژئومورفولوژی طی نیمه‌ی اول دهه ۱۳۷۰ خورشیدی در دانشگاه‌های تهران و تبریز راه‌اندازی و سپس به دیگر واحدهای دانشگاهی کشور گسترش می‌یابد. در حال حاضر علاوه بر مقطع کارشناسی، سالانه ده‌ها دانشجوی کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی در دانشگاه‌های دولتی و برخی واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی پذیرفته می‌شوند. دوره دکتری این رشته نیز در دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی، تربیت مدرس، خوارزمی، تبریز، اصفهان، فردوسی مشهد، رازی کرمانشاه، سبزوار، اردبیل و واحد علوم و تحقیات دانشگاه آزاد اسلامی دایر است. اکنون دانشکده جغرافیای دانشگاه تهران کانون اصلی فعالیت‌های ژئومورفولوژی بوده که با مساعدت‌های موسسه جغرافیا و انجمن ایرانی ژئومورفولوژی، ژئومورفولوژیست‌های جوان و راهنمایی استادان و پیش‌کسوتان این رشته، در جهت رشد و تعالی هرچه بیشتر این رشته، تلاش مضاعفی را آغاز کرده‌اند. سایر کانون‌های ژئومورفولوژی در دانشگاه‌های اصفهان، تبریز، شهید بهشتی، مشهد و... نیز هر یک به نحوی در زمینه‌های مشخصی تلاش‌های پر ارزشی را ارائه نموده و در حال تکمیل آن هستند.
در حال حاضر از اساتید برجسته و دارای تألیفات مهم در ژئومورفولوژی ایران می‌توان به محمدحسین رامشت (استاد و رییس کنونی دانشگاه اصفهان)، مجتبی یمانی (دانشگاه تهران)، احمد معتمد (دانشکده علوم دانشگاه تهران)، ابراهیم مقیمی (دانشگاه تهران)، محمدجعفر زمردیان (دانشگاه فردوسی مشهد)، محمود علایی طالقانی (دانشگاه رازی کرمانشاه)، سیاوش شایان (دانشگاه تربیت مدرس)، مهران مقصودی (دانشگاه تهران) و... اشاره نمود.



انتشارات ژئومورفولوژی در ایران را می‌توان به سه بخش کتاب‌ها، مقاله‌ها و نقشه‌های ژئومورفولوژی تقسیم‌ نمود. بررسی موضوعی کتاب‌های ژئومورفولوژی نشان می‌دهد که این کتاب‌ها عمدتاً در زمینه مبانی ژئومورفولوژی، ژئومورفولوژی کاربردی، ژئومورفولوژی ایران، فرهنگ ژئومورفولوژی و کاربرد سنجش از دور و سیستم اطلاعات جغرافیایی در ژئومورفولوژی منتشر شده‌اند. مقاله‌های ژئومورفولوژی نیز در مجلات گوناگون علمی- پژوهشی کشور که وابسته به دانشگاه‌ها و یا موسسه‌های پژوهشی هستند، به چاپ می‌رسد. در این بین به‌ترتیب مقالات ژئومورفولوژی عمومی، ساختمانی، فرآیندهای دامنه‌ای و رودخانه‌ای، پالئوژئومورفولوژی و تکامل چشم‌انداز، بیابان و فرآیندهای بادی، ژئومورفولوژی ساحلی، هوازدگی و کارست، ماهیت و تاریخچه ژئومورفولوژی، ژئومورفولوژی کاربردی و ژئومورفولوژی یخچالی بیشترین درصد مقالات را به‌خود اختصاص می‌دهند.
در حال حاضر علاوه بر مجلات پرشمار علمی- پژوهشی جغرافیایی و علوم زمین، مجلات «پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی» وابسته به انجمن ایرانی ژئومورفولوژی و «ژئومورفولوژی کاربردی ایران» وابسته به دانشگاه سبزوار به‌صورت ویژه به انتشار تحقیقات ژئومورفولوژی می‌پردازند.
فعالیت‌ها در زمینه تهیه‌ نقشه‌های ژئومورفولوژی در ایران چندان زیاد نبوده و منحصر به کارهای محمودی، عیوضی، ثروتی و سپس سازمان زمین‌شناسی و در حال حاضر موسسه جغرافیا می‌گردد. نقشه ژئومورفولوژی ایران در مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰۰ در سال ۱۳۷۱ توسط ثروتی و همکاران تهیه و توسط سازمان جغرافیایی کشور انتشار یافت و پایه و مبنای خوبی برای کارهای بعدی با مقیاس بزرگ‌تر به‌شمار می‌رود. نقشه ژئومورفولوژی ایران در مقیاس بزرگ‌تر (۱:۱۰۰۰۰۰۰) در سال ۱۳۷۳ توسط سازمان زمین‌شناسی کشور در چهار برگ جدا از هم منتشر شد که در تهیه آن، دانش‌آموختگان رشته جغرافیای طبیعی نقش مهمی را ایفا نمودند. طی چند سال اخیر موسسه جغرافیای دانشگاه تهران در صدد تهیه اطلس ژئومورفولوژی کشور با مقیاس ۱:۲۵۰۰۰۰ است که تعدادی از برگ‌های آن نیز به‌چاپ رسیده است.
محیط مطالعه ژئومورفولوژی محل تلاقی پوسته جامد زمین، اتمسفر و هیدروسفر است. سطح زمین از منابع گوناگون انرژی بهره‌مند می‌شود و قلمرو فیزیکی و جغرافیایی ویژه‌ای را به‌وجود می‌آورد که ویژگی عمده‌ی آن تحرک و پویایی (دینامیک) آن است. این دینامیک‌ در مقیاس زمانی و مکانی، در سطوح کاملاً متفاوت ظاهر می‌گردد که در بعد زمانی به میلیاردها سال تحول ژئوفیزیکی کره زمین مربوط می‌شود و در بعد مکانی از ذره بسیار کوچک در حد یون‌ها تا سیاره زمین گسترش می‌یابد. موضوعات ژئومورفولوژی که بخش اعظم محیط طبیعی یا قلمرو فیزیک و جغرافیایی را تشکیل می‌دهد، از این قاعده مستثنی نیست و مطالعات آن در زمان و مکان‌های مختلف از چندین روز تا چندین میلیارد سال، و در مقیاس میکروسکوپی تا مقیاس کره زمین انجام می‌شود. پوسته زمین و سطح آن به طور دائم در معرض کشمکش و تعارض عوامل دینامیک درونی و دینامیک بیرونی قرار گرفته و پیوسته می‌کوشد به یک تعادل و پایداری نسبی دست یابد. اشکال موجود در زمین نیز حاصل و عمل مشترک این دو عامل (دینامیک درونی و دینامیک بیرونی زمین) می‌باشند. ناهواری‌های اولیه یا اصلی زمین بر اثر دخالت نیروهای درونی به‌وجود می‌آیند. بنابراین اشکال اولیه ناهمواری‌ها حاصل دخالت مستقیم دینامیک درونی زمین است. نیروهای دینامیک درونی از داخل زمین منشا می‌گیرد و شامل فعالیت‌های آتشفشانی، انتقال آرام حرارت کره زمین به سطح و فعالیت‌های تکتونیک می‌باشد. معمولاً این نیروها سبب تغییرات بزرگ‌مقیاس در سطح زمین‌ می‌گردند. نیروهای دینامیک بیرونی زمین نیز از منظومه شمسی منشا می‌گیرد و شامل نیروی جاذبه، انرژی خورشیدی و عوامل اقلیمی است.[۱۴] دینامیک بیرونی زمین در ارتباط با شرایط اقلیمی در حالت‌های مختلف بر سطح زمین اثر کرده و اشکال آن را در طول زمان، متناسب با ماهیت اشکال اولیه و مکان قرارگیری آن‌ها در سطح زمین تغییر داده و چهره‌ی جدیدی به آن‌ها می‌دهد
در سطح کره زمین عواملی که موجب دگرگونی و تغییر شکل می‌شوند به عوامل مورفوژنیک (شکل‌زا) معروف هستند و مطالعه آن‌ها در قلمرو ژئومورفولوژی قرار می‌گیرد. این روش بر اساس نگرش سیستمی است، زیرا عوامل یاد شده با یکدیگر در ارتباط کامل هستند. بدین ترتیب که عوامل مورفوژنیک در یک سطح تماس منجر به تولید سازندهای سطحی، خاک و شکل‌بندی جدیدی می‌شود. سازندهای سطحی در این قسمت از سطح زمین، از تغییرات تشکیلات زمین‌شناسی در تماس با اتمسفر و آب به‌دست می‌آید که به هوازدگی معروف است.
ساعت : 10:16 pm | نویسنده : admin | انجمن مورفولوژی جغرافیایی | مطلب قبلی
Page : 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15